ΠΟΛΕΜΟΣ & ΕΠΙΒΙΩΣΗ
Η βομβάρδιση του 1969 και ό,τι εξακολουθεί να στέκεται όρθιο στο Μι Σον
Μια εβδομάδα βομβαρδισμών το 1969 κατέστρεψε το Μι Σον και τον αριστοτεχνικό πύργο Α1. Να τι χάθηκε, τι επέζησε και γιατί οι ουλές αποτελούν μέρος της επίσκεψης.
Δείτε τις επιλογές για το Μυ Σον στο GetYourGuide ↗Ένας ιερός τόπος σε εμπόλεμη ζώνη
Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, η Μι Σον βρισκόταν σε αμφισβητούμενη ζώνη κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Βιετνάμ. Η πυκνή κοιλάδα που περιβάλλεται από βουνά, η οποία για αιώνες προστάτευε τους ναούς των Τσαμ, πρόσφερε επίσης κάλυψη στους μαχητές, και η περιοχή γνώρισε σκληρές μάχες. Αυτό είναι το σκληρό πλαίσιο πίσω από τα ερείπια που περπατάτε σήμερα: η μεγαλύτερη καταστροφή της Μι Σον δεν ήρθε από την αργή δράση της ζούγκλας και του χρόνου, αλλά από ένα μόνο, πρόσφατο, κατακλυσμιαίο επεισόδιο. Οι επισκέπτες συχνά υποθέτουν ότι οι γκρεμισμένοι πύργοι απλώς φθάρηκαν με τον καιρό. Στην πραγματικότητα, ο χώρος είχε επιβιώσει για περισσότερο από μια χιλιετία σε καλή κατάσταση — και στη συνέχεια έχασε ένα τεράστιο μέρος του μέσα σε μία εβδομάδα, μέσα σε ζωντανή μνήμη.
Η εβδομάδα του 1969
Τον Αύγουστο του 1969, η κοιλάδα βομβαρδίστηκε σφοδρά από αέρος, με αποτέλεσμα να καταστραφούν ολοσχερώς οι ομάδες ναών και ιδιαίτερα η Ομάδα Α. Οι αναφορές για το τι ακριβώς επλήγη και με ποιον τρόπο διαφέρουν ως προς τις λεπτομέρειες, αλλά η έκταση της απώλειας είναι αναμφισβήτητη: κτίρια που στέκονταν όρθια από τους πρώτους αιώνες του βασιλείου των Τσαμ μετατράπηκαν σε ερείπια μέσα σε λίγες ημέρες. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες πολιτιστικές απώλειες του πολέμου. Ορισμένες μαρτυρίες αναφέρουν ότι μελετητές που γνώριζαν τον χώρο είχαν αναγνωρίσει τη σημασία του και ήλπιζαν ότι θα γλίτωνε — γεγονός που καθιστά την καταστροφή του πιο επιβλητικού του πύργου ακόμη πιο οδυνηρή να την αφηγείται κανείς.
Τι χάθηκε: Ο Πύργος A1
Το μεγαλύτερο θύμα ήταν ο ναός A1, το αριστούργημα της Μι Σον — ένας επιβλητικός πλίνθινος πύργος καλάν που οι ιστορικοί τέχνης θεωρούσαν ένα από τα υψηλότερα επιτεύγματα της αρχιτεκτονικής των Τσαμ, περιγραφόμενος ευρέως ως ο ψηλότερος και πιο εκλεπτυσμένος πύργος του συγκροτήματος. Είχε ήδη μελετηθεί και θαυμαστεί από Γάλλους μελετητές, οι οποίοι τον αντιμετώπιζαν ως μνημείο-κλειδί για την κατανόηση ολόκληρης της παράδοσης. Ο βομβαρδισμός του 1969 τον κατέστρεψε. Εκεί όπου κάποτε υψωνόταν ο A1, οι επισκέπτες βλέπουν σήμερα θεμέλια, πεσμένα τούβλα και θραύσματα, με μερική αναστήλωση σε εξέλιξη. Φωτογραφίες και σχέδια που έγιναν πριν από τον πόλεμο αποτελούν, για αυτόν τον πύργο, μεγάλο μέρος όσων έχουν απομείνει — και στέκοντας στο σημείο, το χάσμα ανάμεσα σε ό,τι σώζεται και σε ό,τι υπήρχε πριν από μια γενιά είναι δύσκολο να αγνοηθεί.
Τι επέζησε
Δεν χάθηκαν όλα — και γι' αυτό ακριβώς μια επίσκεψη εξακολουθεί να ανταμείβει. Οι κεντρικές ομάδες Β, Γ και Δ διασώθηκαν σε πολύ καλύτερη κατάσταση από την Ομάδα Α και παραμένουν το καλύτερα διατηρημένο και πιο ανταποδοτικό τμήμα του χώρου, συμπεριλαμβανομένης της περίφημης «αποθήκης» Β5 με την καμπύλη στέγη της. Αλλού, μεμονωμένοι πύργοι, λαξευμένα βάθρα και γλυπτά αποσπάσματα αντέχουν στον χρόνο μέσα στην κοιλάδα. Μεγάλο μέρος της φορητής γλυπτικής είχε επίσης μεταφερθεί σε μουσεία τις προηγούμενες δεκαετίες — ιδίως η εξαιρετική συλλογή που βρίσκεται σήμερα στο Ντα Νανγκ — γεγονός που εξηγεί εν μέρει γιατί τόση τέχνη των Τσαμ διασώζεται έως σήμερα. Αυτό που βλέπετε σήμερα είναι ένα γνήσιο, έστω και πληγωμένο, δείγμα αυτού που κάποτε ήταν το Μι Σον.
Κρατήρες, πολεμοφόδια και αυθεντικά ερείπια
Το Μι Σον δεν κρύβει τις πληγές του. Οι κρατήρες από βόμβες εξακολουθούν να σημαδεύουν τον πυθμένα της κοιλάδας, και οι μη εκραγέντες εκρηκτικοί μηχανισμοί στο ακαθάριστο έδαφος πέρα από τα μονοπάτια αποτελούν έναν πραγματικό και διαρκή λόγο να παραμείνετε στις σηματοδοτημένες διαδρομές — η επιτόπια σήμανση το καθιστά σαφές. Ορισμένες ξεναγήσεις επισημαίνουν τα πολεμικά κατάλοιπα ανάμεσα στα ερείπια. Αντί να μειώνει την επίσκεψη, αυτή η ειλικρίνεια της προσδίδει βάρος: το Μι Σον παρουσιάζεται όπως ακριβώς είναι, ένας ιερός τόπος που υπήρξε και πεδίο μάχης, ούτε πλήρως αναστηλωμένος ούτε εξωραϊσμένος. Για πολλούς επισκέπτες, ο συνδυασμός αρχαίας ευλάβειας και πρόσφατης βίας, που συνυπάρχουν σε μια ήσυχη κοιλάδα, είναι ακριβώς αυτό που κάνει τον τόπο αξέχαστο.
Διάσωση και αναγνώριση
Μετά τον πόλεμο, η Μι Σον σταδιακά καθαρίστηκε, μελετήθηκε και σταθεροποιήθηκε, με διεθνή συμμετοχή τις επόμενες δεκαετίες — ο Πολωνός συντηρητής Καζίμιες Κφιατκόφσκι συχνά πιστώνεται με την πρωτοποριακή εργασία αποκατάστασης εδώ και αλλού στην κεντρική Βιετνάμ. Το 1999 η UNESCO ενέταξε τη Μι Σον στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, αναγνωρίζοντάς την ως το σημαντικότερο σωζόμενο μνημείο του πολιτισμού Τσαμ και ως εξαιρετικό παράδειγμα πολιτιστικής ανταλλαγής μεταξύ Ινδίας και Νοτιοανατολικής Ασίας. Η συντήρηση συνεχίζεται, αργή και επίπονη, πάνω σε τοιχοποιία της οποίας οι πρωτότυπες τεχνικές δεν έχουν ακόμη πλήρως κατανοηθεί. Ο χώρος που επισκέπτεστε είναι, λοιπόν, ταυτόχρονα ένα αρχαίο ερείπιο και μια διαρκής πράξη διάσωσης.
Ακόμα αποφασίζετε αν θα κάνετε πρωινή ξενάγηση ή θα βγάλετε μόνοι σας εισιτήριο;
Αφήστε μας το email σας και περίπου πότε ταξιδεύετε — θα σας στείλουμε μια σύντομη σύγκριση των πρωινών ξεναγήσεων, των επιστροφών με βάρκα και των εισιτηρίων μόνο εισόδου από το Hoi An και το Da Nang.